Wanneer stilzitten een administratieve strategie wordt
Al meer dan zestig jaar bevindt de urbanisatie Planas del Rey zich in een bijzondere administratieve situatie: vergund, bewoond, belast… maar nooit volledig overgenomen door de gemeente Pratdip. In plaats van losse episodes op te sommen, kan deze geschiedenis worden gelezen voor wat ze is: een opeenvolging van administratieve keuzes die leiden tot een structureel tekort.
Hier volgt dit verhaal, in vier juridisch leesbare aktes.
AKTE I – De vergunde aanleg en de blijvende verantwoordelijkheid van de gemeente (1964–eind jaren 1980)
Planas del Rey ontstaat in 1964 met de goedkeuring van het Plan Parcial de Ordenación – Ordenanzas. De urbanisatie wordt wettelijk vergund en ontworpen met wegen, netwerken en voorzieningen die eigen zijn aan een residentiële verkaveling.
Maar één essentieel element wordt nooit gerealiseerd: de formele oplevering van de urbanisatie aan de gemeente. Vanaf het begin verleent het gemeentebestuur vergunningen en laat het een duurzame bewoning toe… terwijl de oplevering voor onbepaalde tijd wordt uitgesteld.
Juridisch gezien blijft de verantwoordelijkheid van de gemeente bestaan. Een vergunde en bewoonde urbanisatie kan niet blijvend buiten het kader van de gemeentelijke verplichtingen worden gehouden.
AKTE II – De EUCC als administratief scherm (eind jaren 1980–2016)
Om het gebrek aan gemeentelijke tussenkomst op te vangen, wordt gedurende tientallen jaren een EUCC (Entiteit voor Stedelijk Behoud) opgericht en in stand gehouden. In de praktijk wordt zij het functionele — en handige — instrument dat het dagelijkse beheer absorbeert.
- de EUCC zorgt voor het dagelijks onderhoud,
- compenseert het gebrek aan dienstverlening,
- treedt op als permanente gesprekspartner… gedurende bijna 28 jaar.
Intussen:
- neemt de gemeente de urbanisatie niet officieel over,
- investeert zij niet,
- levert zij geen minimale gemeentelijke diensten.
Bij sommigen leeft nog steeds het idee dat Planas del Rey een “private urbanisatie” zou zijn geweest. Dat idee is onjuist en mist elke juridische grondslag: Planas del Rey is nooit een private urbanisatie geweest.
Toch heeft de gemeente Pratdip de urbanisatie herhaaldelijk als “privé” bestempeld, zonder ooit een juridische akte of officieel document voor te leggen dat deze bewering ondersteunt.
De EUCC was weliswaar een wettelijke entiteit — maar:
- zij heeft nooit de stedenbouwkundige bevoegdheden van de gemeente overgenomen,
- zij heeft de verantwoordelijkheid van de gemeente nooit opgeheven,
- en fungeerde vooral als administratief scherm.
AKTE III – 2016: de gerechtelijke breuk, verdwijning van het scherm
In 2016 vindt een beslissend keerpunt plaats: de EUCC wordt gerechtelijk ontbonden.
De ontbinding wordt uitgesproken bij een definitieve en uitvoerbare uitspraak van het Hooggerechtshof van Catalonië. Vanaf dat moment houdt de entiteit juridisch op te bestaan.
Rechtstreekse gevolgen:
- de gemeente kan zich niet langer op de EUCC beroepen,
- de situatie kan niet langer als “tijdelijk” worden voorgesteld,
- de verplichting om te handelen wordt rechtstreeks.
Deze ontbinding werd nadien formeel vastgesteld op administratief vlak: inschrijving in het register van de Generalitat de Catalunya en publicatie in het Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya op 26 september 2018.
Sindsdien bestaat er geen enkele ambiguïteit meer: de EUCC bestaat niet meer en kan op geen enkele wijze nog optreden.
Sinds 2018 is het uitblijven van actie door de gemeente geen gevolg meer: het is een keuze.
AKTE IV – Een geïdentificeerd risico: de heropbouw van een scherm (2016–2025)
De verdwijning van de EUCC heeft soms geleid tot voorstellen om een nieuwe “samenwerkingsstructuur” op te richten, voorgesteld als een technische oplossing. De geschiedenis van Planas del Rey noopt echter tot voorzichtigheid.
Welke vorm zij ook aanneemt, een tussenniveau kan bekende mechanismen opnieuw doen ontstaan:
- beheer uitbesteed aan derden,
- kosten doorgeschoven naar de eigenaars,
- niemand die werkelijk verantwoordelijkheid neemt aan gemeentelijke zijde.
Met andere woorden: de gemeente moet eindelijk doen wat zij tot nu toe nooit heeft gedaan: zelf instaan voor de noodzakelijke diensten en investeringen, zonder de lasten opnieuw op de eigenaars af te wentelen.
Sinds de ontbinding van de EUCC bevindt de situatie zich zonder enig beheerkader:
- geen collectieve beheersentiteit meer,
- geen scherm meer tussen de gemeente en haar verplichtingen,
- eigenaars betalen geen “EUCC-bijdragen” meer, terwijl zij wel de onroerende voorheffing blijven betalen.
En toch:
- geen oplevering,
- geen minimale gemeentelijke diensten,
- geen globaal integratieplan.
In de plaats daarvan handelt de gemeente fragmentarisch:
- studies,
- aankondigingen,
- losstaande technische ingrepen,
- en meer recent een begrotingswijziging nr. 14/2025 van 350.000 €, bestemd voor de inschrijving van de herverkaveling, gefinancierd via een lening, zonder dat voorlopig wordt verduidelijkt hoe deze lening zal worden terugbetaald of of zij op de eigenaars kan worden verhaald.
Deze werkwijze wijst niet langer op een eenvoudig uitstel. Zij onthult een ontwijkingsstrategie: het opstapelen van deelmaatregelen zonder ooit de situatie als geheel aan te pakken.
Een lezing die het perspectief verandert
Over een periode van 60 jaar gaat het niet om een geïsoleerde fout, maar om:
- een urbanisatie die nooit officieel door de gemeente werd overgenomen,
- een systeem dat lange tijd werd getolereerd om niet te moeten handelen,
- en vervolgens een aanhoudend gebrek aan actie, terwijl alles gekend en mogelijk is.
Deze situatie kadert bovendien in een bijzonder begrotingscontext: de gemeente Pratdip ontvangt al jaren ongeveer 300.000 € per jaar gelinkt aan de kerncentrale van Vandellòs, zonder dat Planas del Rey daarvoor de overeenkomstige minimale gemeentelijke diensten ontvangt.
Vandaag betalen de eigenaars van Planas del Rey onroerende voorheffing voor een geraamd bedrag van ± 280.000 € per jaar, zonder te genieten van minimale gemeentelijke diensten, terwijl de gemeente elke globale beslissing blijft uitstellen.
De centrale vraag dringt zich dan ook onvermijdelijk op:
Hoe lang kan de gemeente blijven tijd winnen zonder een globale beslissing te nemen over een situatie die zij al tientallen jaren kent?
Association Vecinos de Planes del Rei (SOSPlanes)
